Vergroot je veerkracht, verbeter je gezondheid

Veerkracht. Een prachtig, positief en hoopvol begrip. Maar wat is het eigenlijk? 

Als huisarts maak ik van dichtbij mee hoe belangrijk veerkracht is in het leven van mensen. Ik heb regelmatig grote bewondering voor de manier waarop mensen zich staande kunnen houden bij tegenslag. Zelfs als het gaat om tegenslag die bijna onmenselijk en ondraaglijk voelt. Veerkracht verklaart waarom mensen ondanks groot verlies, tóch positief in het leven kunnen blijven staan. Waarom nare ervaringen niet altijd leiden tot psychische problemen. Het gaat over het vermogen om te herstellen na een moeilijke gebeurtenis of situatie. 

Dat veerkracht belangrijk is voor onze gezondheid en ons welzijn, is inmiddels wel bekend. De nieuwe definitie van het begrip ‘gezondheid’ legt hier ook de nadruk op. Gezondheid wordt niet langer omschreven als de afwezigheid van ziekte, maar als het vermogen om zich aan te passen en eigen regie te voeren, in het licht van de fysieke, emotionele en sociale uitdagingen in het leven.

De meeste kinderen zijn van nature veerkrachtig. 

Deze kinderen hebben geen speciale talenten of superpersoonlijkheden. Het zijn heel gewone kinderen, die vanuit een veilige basis de wereld willen onderzoeken en durven leren door vallen en opstaan. Die veilige basis lijkt een voorwaarde: omdat ze weten dat er voor hen gezorgd wordt, staan ze vrijer in het leven en durven ze meer risico’s te nemen. Daarnaast zijn er geen zorgen, die de natuurlijke nieuwsgierigheid in de weg zitten. Kinderen leven niet in de toekomst of in het verleden. De nieuwsgierigheid wint het nog van de negatieve ervaring en de angst. Deze focus op het huidige moment beschermt hen. Een dreumes die leert lopen valt misschien wel honderden keren, maar de motivatie om de wereld te ontdekken is groter dan de angst om te vallen. 

We worden dus veerkrachtig geboren, maar ergens onderweg raken we soms het vertrouwen in ons eigen aanpassingsvermogen kwijt. Dit komt doordat we gaandeweg tot de overtuiging komen dat ‘vallen’ pijnlijk is en sociale gevolgen heeft. Door onze ervaringen en de druk van het dagelijks leven creëert ons systeem beschermingsmechanismen. We bouwen muurtjes om ons heen, gaan vermijden en onszelf isoleren. We leren onszelf manieren aan om te overleven. Dat is op de korte termijn best nuttig, maar uiteindelijk zitten die muurtjes ons in de weg om weer onbezorgd en flexibel te kunnen zijn. We beschermen onszelf zó goed tegen tegenslag, dat we gaandeweg de verbinding met onze eigen natuurlijke kracht een beetje verliezen. Gelukkig is dit met de juiste aandacht ook weer om te keren. Veerkracht is geen statische eigenschap die je ‘hebt’ of ‘niet hebt’; het is een proces dat je kunt trainen.

We kunnen drie lagen van veerkracht onderscheiden: de biologische, de psychologische en de sociale laag.

1. De biologische laag (het zenuwstelsel) 

Dit is de fysieke basis. Een veerkrachtig zenuwstelsel kan snel schakelen tussen actie en rust. Het betekent dat je lichaam, nadat de ‘dreiging’ (zoals angst, onrecht of stress) voorbij is, snel uit de vecht-, vlucht- of freezestand kan komen. Loop je hierin vast, dan blijft je systeem in deze overlevingsstand staan, waardoor je de regie verliest en je als het ware gevangen zit in je eigen lijf.

2. De psychologische laag (je mindset) 

Dit gaat over je mentale flexibiliteit. Kun je het verhaal dat je over jezelf vertelt herschrijven? Veerkrachtige mensen zien tegenslag niet als een definitief eindpunt, maar als een moeilijk hoofdstuk in hun grotere levensverhaal. Daarnaast kunnen zij tegenslag gebruiken om van te leren en te groeien in zelfinzicht en vertrouwen. Hier komt de kunst van het optimisme om de hoek kijken: een basishouding van vertrouwen, geloof in het goede en de overtuiging dat je zelf invloed hebt op de uitkomst.

3. De sociale laag (je relaties)

We zijn sociale wezens. Veerkracht wordt enorm versterkt door een veilige omgeving en betekenisvolle relaties. Jezelf gezien en gehoord voelen is een van de krachtigste ‘buffers’ tegen negatieve emoties en hopeloosheid. Daarom is medemenselijkheid zo belangrijk in de spreekkamer. Ik merk dagelijks dat de veilige basis, die voor een kind zo cruciaal is, voor een volwassene in de zorg precies hetzelfde werkt. Pas als je voelt dat er écht naar je geluisterd wordt, ontstaat er weer ruimte voor vertrouwen. Niet alleen vertrouwen in de arts en het plan van aanpak, maar ook vertrouwen in je eigen lijf en je veerkracht.

Misschien voelt jouw eigen veerkracht op dit moment even heel ver weg, bedolven onder een laag van zorgen, onbegrip of verdriet. 

Onthoud dan dat die dreumes die honderd keer viel, nog steeds ergens in jou zit. Je zenuwstelsel, je mindset en je relaties zijn geen vaststaande feiten, maar domeinen waar we weer beweging in kunnen krijgen. Die aangeboren veerkracht staat klaar om weer wakkergeschud te worden. Je moet alleen even weten hoe! En dit begint bij de erkenning dat je niet ‘kapot’ bent, maar dat je systeem simpelweg in een overlevingsstand is blijven staan. Door je zenuwstelsel tot rust te brengen, je overtuigingen aan te pakken en je relaties onder de loep te nemen, kun je de regie stap voor stap terugpakken. Zo word je zelf de expert van je eigen unieke weg naar herstel.